Spoorbouwmeester

2022 – heden, Marianne Loof, Spoorbouwmeester

Marianne Loof is Spoorbouwmeester vanaf 1 januari 2022. In die functie heeft zij de opdracht de directies van ProRail en NS te adviseren over stedenbouw, architectuur, interieur, landschap en grafische vormgeving, monumenten en kunst. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor de actualisering, toepassing en doorontwikkeling van het Spoorbeeld: het overkoepelend vormgevingsbeleid van de spoorsector. Als boegbeeld van Bureau Spoorbouwmeester zal zij het Spoorbeeld uitdragen.
Marianne Loof is architect en partner bij LEVS architecten.

2018 – 2022, Eric Luiten, Spoorbouwmeester
Eric Luiten was Spoor­bouwmeester van 1 januari 2018 – 2022. Als zodanig adviseerde hij (de directies van) ProRail en NS over stedenbouw, architectuur, interieur, landschap en grafische vormgeving. Daarnaast was hij verantwoordelijk voor de actualisering, toepassing en doorontwikkeling van het Spoorbeeld: het overkoepelend vormgevingsbeleid van de spoorsector. Als boegbeeld van Bureau Spoor­bouwmeester droeg hij het Spoorbeeld uit.
Met de benoeming van de Spoor­bouwmeester onderstreepten ProRail en NS het belang van integrale ruimtelijke kwaliteit binnen de spoorsector. Beide spoorpartners beschouwen gezamenlijke sturing op kwaliteit als essentieel om de ambities van het spoor te kunnen realiseren. Onderlinge (ruimtelijke) samenhang komt het openbaar vervoer ten goede, bevordert de identiteit van het spoor en draagt bij aan een optimale beleving bij de reiziger.
Eerder, van 2009 tot 2012, was Luiten provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit van de provincie Zuid-Holland.

2014 – 2017, Bert Dirrix, Spoorbouwmeester
Als Spoorbouwmeester was Bert Dirrix in de jaren 2014 – 2017 verantwoordelijk voor het Spoorbeeld, het vormgevingsbeleid van de Spoorsector dat onder zijn voorganger Koen van Velsen is verbreed van stations en het interieur op stations tot het station in zijn omgeving en de inpassing van het spoor in stad en landschap.
De Spoorbouwmeester adviseert ProRail en NS op het gebied van het Spoorbeeld en heeft een actieve rol om het beleid actueel te houden. Hij of zij geeft leiding aan het Bureau Spoorbouwmeester en is op het gebied van architectuur en grafische vormgeving nauw betrokken bij diverse ontwerp- en vormgevingsprojecten bij zowel kleine stations als de grote stationsprojecten van Amsterdam, Den Haag, Arnhem, Utrecht en Breda. Vergelijkbaar met de Rijksbouwmeester wordt de positie van Spoorbouwmeester ingevuld door een ontwerper die met beide benen in de beroepspraktijk staat, in deeltijd, voor een periode van drie jaar.

2009 – 2014, Koen van Velsen, Spoorbouwmeester
Koen van Velsen vervulde vanaf 2009 – 2014 de functie van Spoor­bouwmeester. Hij combineerde dit werk met dat van zijn eigen architectenbureau. Met bijzondere aandacht voor de integrale aanpak van ontwerpopgaven zette hij zich als Spoor­bouwmeester in voor een betere aansluiting van stations op de omgeving en de betekenis van stations binnen de context. Daarnaast had hij veel aandacht voor het ruimtelijk beeld van het gehele spoor, het station als knooppunt en de impact die de spoorinfrastructuur heeft op de omgeving en op de reizigers. Binnen dit kader nam hij het initiatief tot verbreding van het Spoorbeeld naar de stationsomgeving, het spoor, de spooromgeving en de trein zelf.

2005 – 2008, Nathalie de Vries, Spoorbouwmeester
Nathalie de Vries nam in 2005 de functie van Spoor­bouwmeester over van Rob Steenhuis. Onder haar regie kwam onder andere De Collectie tot stand: vijftig stationsgebouwen als cultureel erfgoed van de spoorwegen in Nederland. Naast haar inzet voor het spoorerfgoed speelde ze een belangrijke rol bij de implementatie van het Spoorbeeld. Centraal onderdeel waren ook de Nieuwe Sleutelprojecten(NSP).
Nathalie de Vries was een drijvende kracht achter de brede NSP-overleggen met projectpartijen, rijk en architecten over de kwalitatieve uitgangspunten voor het ontwerp van de NSP-stations in aanvulling op de standaard functioneel technische programma’s van eisen. Bij één station bleef zij ook na haar terugtreden als Spoor­bouwmeester betrokken: Station Breda, een ontwerp van haar opvolger Koen van Velsen.
Nathalie de Vries is mede oprichter van MVRDV. In 2021 werd zij benoemd tot stadsarchitect van de gemeente Groningen.

2000 – 2005, Rob Steenhuis, Spoorbouwmeester
In 2001 werd door de directies van NS en ProRail Bureau Spoor­bouwmeester opgericht als een onafhankelijk adviserend orgaan voor beide partijen. Spoor­bouwmeester Rob Steenhuis, die als architect bij het ingenieursbureau van NS reeds veel ervaring had opgedaan met het ontwerpen van stationsgebouwen, kreeg de leiding. Onder hem werd het Spoorbeeld opgezet en kwam de eerste versie van de Spoorbeeldgids tot stand. Zijn werk concentreerde zich op beleidsvoorbereiding en advies. Hij speelde een belangrijke rol bij het agenderen van de identiteit van het reizen per trein en de identiteit van de spoorsector als geheel.
Onder Rob Steenhuis, en in samenwerking met de toenmalige Rijksbouwmeester Jo Coenen, werd tevens begonnen met de integrale benadering van de Nieuwe Sleutelprojecten (NSP): zes grootschalige ontwikkelingsplannen voor de stations Amsterdam Zuidas, Arnhem, Breda, Den Haag, Rotterdam en Utrecht en de koppeling van deze stations aan het Europese Hogesnelheidsnet.

1998-1999, Marius Reichert, Spoorbouwmeester
Als opvolger van Harry Reijnders trad Marius F.M. Reichert in 1998 aan als Spoor­bouwmeester. Tot dat moment had hij een lange carrière bij het spoor achter de rug, die hij in 1981 begon als hoofd van het architectenbureau van Articon. Daarvoor werkte hij onder andere als architect bij DHV. Na de fusie van Articon met Heidemij in 1998, waaruit Arcadis ontstond, ging hij gedeeltelijk met vervroegd pensioen. Voor twee dagen in de week bleef hij werkzaam binnen de sector als de nieuwe Spoor­bouwmeester. Marius Reichert bekleedde de functie maar kort. Hij overleed plotseling, in 1999; nog geen jaar na zijn aanstelling.

1983 – 1998, Harry Reijnders, Spoorbouwmeester
Na het vertrek van Cees Douma als Spoor­bouwmeester werd Harry Reijnders benoemd als Bouwmeester NS. Reijnders was voor die tijd al geruime tijd actief binnen de spoorsector. In 1983 kwam hij in dienst bij het ingenieursbureau van de NS (daarna: Movares). Naast architecten als Peter Kilsdonk en Rob Steenhuis was hij onder Douma in de jaren tachtig van de vorige eeuw verantwoordelijk voor een nieuwe generatie stations, bijvoorbeeld voor de stationsgebouwen Amsterdam Sloterdijk, Rotterdam Blaak en Leiden Centraal.

1975 – Cees Douma, van Bouwmeester NS naar Spoorbouwmeester
Cees Douma kwam in 1960 dienst bij de NS waar hij, onder toenmalig bouwmeester NS Koenraad van der Gaast, als architect verantwoordelijk was voor een groot aantal stations; onder meer die van Emmen, Etten-Leur, Heerhugowaard, Weesp, Rotterdam Lombardijen en Gorinchem. In 1975 nam hij het stokje over van Van der Gaast en gaf leiding aan de afdeling Gebouwen, Stedenbouw en Vormgeving bij de NS.
Douma’s architectuur laat een ontwikkeling zien die duidelijk samenvalt met de veranderende cultuur binnen de spoorwegen. Onder invloed van beperkte budgetten en bezuinigingen kenmerkten veel oudere stations zich door soberheid. Dat veranderde na 1980, mede door het aantrekken van een nieuwe generatie architecten. In 1990 werd Douma’s functie onder invloed van reorganisaties geherwaardeerd tot Bouwmeester NS. In 1995 werd de NS gesplitst en werd de exploitatie van de stations voor het grootste deel bij de NS ondergebracht. Het beheer en onderhoud van het spoor, de perrons en de transferruimten kregen een plek bij ProRail.
Na de splitsing werd in 1996 binnen NS Corporate Communicatie een afdeling Vormgeving opgericht. Douma werd als Spoor­bouwmeester verantwoordelijk voor de corporate vormgeving; een taak die tot dat moment onderdeel was geweest van NS Design. Vanaf dit moment ontwikkelt het Spoor­bouwmeesterschap zich van architect van stations tot een breder gepositioneerde regisseur van ontwerpopgaven binnen de spooromgeving. Naast industriële- en grafische vormgeving werd architectuur een van de vormgevingsdisciplines binnen de nieuwe afdeling. Naast Douma speelden adviseurs Niels Greif en Geertje Ponjée een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het Spoor­bouwmeesterschap.

1953 – 1975, Koenraad van der Gaast, Architect NS
Koenraad van der Gaast combineerde zijn werk bij architectenbureau P.J. Koster in Zeist met een functie als meewerkend architect op het architectenbureau van de Nederlandse Spoorwegen, dat destijds onder leiding stond van de architecten Schelling en Van Ravesteyn. Nadat zij in 1953 terugtraden nam Van der Gaast het roer van hen over.
Van der Gaast wordt wel beschouwd als de eerste Spoor­bouwmeester nieuwe stijl omdat hij als eerste het gehele Nederlandse netwerk onder zijn hoede had. Bovendien ontwikkelde hij vanaf zijn aanstelling als hoofd van het architectenbureau van de NS een eigen visie op het stationsgebouw. Zijn eerste grote project was het station van Eindhoven, dat in 1956 werd voltooid.


Marianne Loof